Mua Thu Ha Noi

Đã mang lấy nghiệp vào thân Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa

Ký vãng những phiên chợ Mơ xưa

Nội đô Hà Nội nay vẫn còn hai cái chợ níu giữ được phiên là chợ Bưởi và chợ Mơ. Phiên chợ Bưởi nay bán nhiều chim, cây, đá, gỗ cảnh. Phiên chợ Mơ ít cây và đá hơn nhưng lại có nhiều loại con khác: mèo, chó, gà… So với những gì tôi nhìn thấy trong ký ức tuổi thơ thì những phiên chợ Mơ hôm nay khác nhiều lắm… Và nó cũng sắp chẳng còn cho con tôi được biết rõ hơn

 

Chợ Mơ xưa . Ảnh tư liệu.

Nhà tôi ở làng Hoàng Mai – Kẻ Mơ – vùng thái ấp của Thượng tướng quân Trần Khát Chân vang bóng một thời. Vị trung thần của nhà Trần có nhiều công tích chiến chinh là người khai cơ lập ấp cho dân Kẻ Mơ – Cổ Mai (gồm cả Mai Động, Mai Hương, Bạch Mai, Tương Mai, Hoàng Mai ngày nay). Ông được dân hai làng Tương Mai và Hoàng Mai tranh nhau thờ phụng đến mức xung đột thành giai thoại mà thế hệ con cháu chúng tôi chỉ còn được nghe kể… Hoàng Mai xưa có nghề nấu rượu ngon, có nhiều sản vật: có giống cà pháo dày cùi, muối giòn tan, giống cải Hoàng Mai cũng ngon nổi tiếng. Sau này Hoàng Mai còn là làng hoa ven nội suốt nhiều năm thời bao cấp. Thời đó tôi còn nhỏ lắm nhưng cũng đã đủ “khôn” để nhìn và để nhớ. Dù bố mẹ chỉ là “cán bộ nhà nước” bình thường như bao người khác cùng thời nhưng thỉnh thoảng tôi vẫn được bố dẫn đi thăm đình, chùa (cả ở Hoàng Mai, Mai Động, Tương Mai), đi vòng quanh làng (với tôi hồi đó thú vị như bằng đi nửa vòng thế giới), đi chơi phiên chợ Mơ, dù chẳng mua bán gì nhưng như lời bố tôi là để: “Biết làng mình… ”.

Tôi được đi chơi phiên chợ Mơ khi chợ Mơ đã chuyển xuống từ ô Cầu Dền thành chợ mới Mơ từ lâu. Nay cùng chẳng còn mấy ai biết địa danh ô Cầu Dền của Hà Nội xưa cũ. Họ chỉ biết ngã tư Đại Cồ Việt – Trần Khát Chân hay bị tắc đường. Người ta cũng đã quên dần chữ mới, chỉ gọi là chợ Mơ như cũ. Chợ Mơ “cũ” trong ký ức của tôi ở trong cái góc vuông hai phố Bạch Mai và Minh Khai bây giờ. Những điều kia sau này tôi được đọc lại trong sách vở.

Những chợ “đặc biệt” như chợ “tâm linh”, chợ “tình” họp mỗi năm một phiên như chợ Viềng, chợ tình Khau Vai, chợ tình Mộc Châu…. Chợ vùng cao phía Bắc thường họp mỗi tháng một phiên. Còn chợ vùng đồng bằng thì gần như không có lệ chung mà tùy từng vùng, tùy từng chợ. Nhưng chỉ có những chợ “lớn” (cũng chỉ lớn bậc trung thôi) mới có phiên để những người buôn bán “lớn” (hơn) tiện hẹn giao dịch. Chợ lớn hơn nữa – cỡ như chợ Đồng Xuân, chợ Bến Thành, chợ Đông Ba… thì ngày nào cũng tấp nập bán mua mà chẳng cần định phiên làm gì.

Chợ Mơ ở cửa ngõ phía nam Long thành xưa. Lái buôn theo cả đường bộ và đường sông về đây đều thuận tiện nên chợ Mơ là “chợ cấp vùng” chứ không chỉ là của riêng kẻ Mơ nữa. Chợ Mơ họp một tháng sáu phiên. Tôi vẫn nhớ thuộc lòng: phiên chợ Mơ ngày 2 ngày 7, chợ Bưởi ngày 4 ngày 9, chợ Hôm ngày 3 ngày 8. Chợ Hôm xưa được đặt tên như vậy vì họp từ đầu hôm tinh mơ mờ sáng vẫn còn sao hôm, nay đã lọt giữa trung tâm, một phần đã biến thành siêu thị, chẳng còn phiên nữa. Chỉ còn chợ Mơ và chợ Bưởi là còn lay lắt ký vãng phiên xưa.

Đã là phiên thì phải khác ngày thường. Chợ ngày phiên đông hơn, những thứ ngày thường vẫn bán cũng có nhiều hơn, lại có những thứ mà ngày thường không có. Thời tôi được bố mẹ dẫn đi phiên chợ Mơ thì quy mô này đã nhỏ đi rất nhiều nhưng vẫn còn buôn bán những thứ nhiều chợ khác không có: bò, trâu ngựa, chó, mèo, gà, vịt, lợn giống, cả than, cả củi…

Lần nào được đi chơi phiên chợ Mơ tôi cũng cố nài bố để được đến xem khu bán trâu, bò, ngựa – dù ở tận phía cuối, bên rìa chợ. Đó là cả một thế giới hấp dẫn và khác lạ. Tôi vẫn nhớ như in cảm giác của mình kinh ngạc, ngưỡng mộ đến mức nào khi thấy bác dắt ngựa thu cương ghìm con ngựa đang lồng dựng hai vó trước khiến mọi người nháo nhác. Lại thấy ông ấy nói gì đó (cứ như thần chú) làm cho con ngựa ngúc ngoắc cái đầu rồi đứng yên. Nếu so với những con ngựa chiến trong phim ảnh thì những con ngựa trong phiên chợ Mơ chỉ là những con “nghẽo”. Nhưng trong mắt một đứa bé bảy tám tuổi như tôi hồi đó thì cảnh ấy quả là một sự kỳ vĩ vô hạn.

Cụ Tư chuyên bán mơ trong chợ.

Những con trâu, bò đã nhìn quen mắt từ hồi còn phải đi sơ tán tránh bom B52 nhưng cũng vô cùng hấp dẫn với thế giới tuổi thơ mặc dù khu bán gia súc chẳng vệ sinh, đẹp đẽ gì. Lũ trâu bò luôn dậm chân kiến bùn bẩn bắn tung, đuôi thì luôn đập hai bên khiến nhiều người không để ý bị bắn dính cả bùn và ruồi vào người. Thật ra cũng không phải trâu, bò mà là nghé và bê. Sau này tôi mới biết là thời đó chẳng ai dám công khai buôn bán hay giết thịt trâu bò vì sẽ bị quy tội làm thiệt hại nguồn sức kéo, phá hoại sản xuất… Ấy vậy mà làng Mai Động xưa nổi tiếng trong thời bao cấp về nghề giết trộm bò. Có chuyện (chẳng biết có thật không) rằng: Các “cao thủ” Mai Động điêu luyện đến mức có thể thịt bò cả trên xe tải. Phía cuối thùng xe (loại có mui) giăng một cái màn như có người đang ngủ nhưng ở bên trong chỉ cần không đến vài mươi phút là đã xử lý gọn gàng cả con bò – từng món đều đã có địa chỉ và được đưa đi chóng vánh. Không thể biết họ làm thế nào mà hết sạch cả dấu vết để đến khi trời tang tảng sáng là xe có thể ung dung đi khỏi “hiện trường” (!).

Ngày xưa không biết thế nào nhưng lúc tôi được đi chơi phiên chợ Mơ thì đã thấy gà vịt được nhồi bánh đúc. Các bà hàng gà vịt cứ nhoay nhoáy bóp mỏ từng con rồi ấn vào đó những miếng bánh đúc to tướng. Ấn một hồi rồi vứt toạch sang một bên khi thấy đã đủ mà chúng chưa bị chết ngay. Người mua biết thừa nhưng đành phải mặc cả “trừ diều” theo ước lượng cảm tính vậy. Gà bán ở phiên chợ Mơ thật là nhiều loại nhưng tôi thích nhất những đôi chân sần sùi gân guốc như những gốc cây cổ thụ của những con gà Đông Tảo (có người lại gọi là Đông Cảo) ít lông, đầu cổ đỏ gay như uống rượu… Cạnh những lồng gà là lũ chó con í oẳng râm ran. Rồi một hàng dài những rọ lợn. Con nào cũng hồng hào. Nhưng bố tôi bảo: Lợn đó bị “hồ” nên mới đẹp thế. Ông còn lẩm bẩm: “Lợn rọ, chó bu…”. Tôi cũng chẳng biết những con lợn giống ngày ấy được ‘hồ” thế nào nhưng thấy chúng hồng hào đẹp đẽ vậy lại bị nhét trong một cái rọ chật cứng thật tội nghiệp nên chẳng có thiện cảm gì với những người bán lợn.

Bẵng đi quãng thời gian tôi đi học, rồi lớn lên, dần quên mất những phiên chợ Mơ đi cùng với bố. Cũng dễ hiểu thôi vì khi chúng tôi đến tuổi biết tự đi chơi thì chẳng có nhu cầu gì với các phiên chợ Mơ nữa… Theo thời gian và thế sự, chợ Mơ cũng biến đổi, hiện đại dần lên trong “cái áo” càng ngày càng tỏ ra chật chội. Nói hiện đại là về những mặt hàng thôi – nhiều thứ chẳng còn, nhiều thứ mới sinh ra. Nhưng phương thức bán mua thì vẫn thế, chẳng có gì hiện đại mà vẫn như một cái chợ làng.

Chợ Mơ trong tương lai. Ảnh tư liệu.

Rồi đến gần đây, chợ Mơ lại trải qua thêm một phen “vật đổi sao rời”. Các tính toán của nhà đầu tư cho thấy rằng xây một cái trung tâm thương mại cao tầng ở chỗ chợ Mơ cũ thì có lợi hơn nhiều so với việc cứ duy trì cái chợ lụp xụp nhếch nhác trong con mắt những người đi ô tô. Thế là có dự án. Thế là vận động, đền bù, di dời… Cũng có vài xao động nhưng cuối cùng thì mọi việc cũng đã yên. Chợ Mơ “cũ” của tôi lại “mới” một lần nữa – chuyển ra ở tạm ven đường hai bên sông Kim Ngưu. Nhưng may (?) vẫn còn nét độc đáo là chợ Mơ “mới” nay vẫn cố “ngắc ngoải” giữ nếp phiên từ thủa nào, dù chẳng còn được như thời tôi còn bé. Tất nhiên nay chẳng còn ai dắt trâu, bò, ngựa, lợn vào đây mà bán nhưng chim, gà và chó mèo, thì vẫn còn… Chó, mèo “quốc tịch” khác có nhiều hơn, lồng cũng “sang trọng” hơn… Nhưng người bán thì vẫn thoải mái “hét” giá giống như ngày xưa. Người mua thì hết bĩu môi lại lắc đầu rất lâu trước khi chịu móc hầu bao.

Tạm bợ trong khoảng đất chật, lụp sụp dãy kiot quây tôn bên bờ sông, tự tràn lấn lên vỉa hè và cả xuống lòng đường những khi “khuất mắt chính quyền”, chợ Mơ “mới” (tạm) phải gồng mình để đáp ứng nhu cầu trao đổi bán mua của góc thị trường phía đông nam thành phố. Ngặt một nỗi bây giờ đường chật, người đông, xe cộ lắm. Mỗi ngày phiên chợ Mơ là cả đoạn đường Kim Ngưu lại dồn ứ người và xe cho tới buổi trưa. Người mua – bán chật chội. Người đi len lách… Những phiên chợ Mơ (tạm) vẫn họp trong những lời lẩm bẩm, càu nhàu, thậm chí cả trong sự giận dữ của những người đi lại dưới đường, cả trong những sự sốt sắng (cũng không biết vờ hay thật) “dẹp” trật tự của những người thuộc các “cơ quan chức năng”… Một điều chắc chắn rằng những phiên chợ này không lâu nữa sẽ biến mất. Thời gian đã có thể đếm ngược trên đồng hồ. Trung tâm thương mại mới đã xây gần xong trên nền chợ cũ. Chừng năm sau chợ Mơ sẽ lại có một cuộc thiên di “trở lại nơi cũ”. Những đó là sự trở lại mà không như cũ. Chợ Mơ mới sẽ ở trong lòng siêu thị giống như chợ Hôm. Và vĩnh viễn chẳng còn phiên chợ Mơ

Ngữ Thiên

(copy từ blog http://thegioif5.com/ky-vang-nhung-phien-cho-mo-xua)

Advertisements

22/01/2012 - Posted by | Cuộc sống quanh tôi, Hà nội của tôi | ,

8 phản hồi »

  1. Năm mới nhiều tốt lành!
    Hẹn ăn Tết lại với bọn anh nha!

    Bình luận bởi Đồ Trọc | 22/01/2012 | Phản hồi

    • Dạ, em vẫn nhớ lời hẹn mà. Chúc anh và gia đình năm mới nhiều bình an, hạnh phúc và thịnh vượng.

      Bình luận bởi CÚN | 22/01/2012 | Phản hồi

  2. Chúc mừng năm mới Nhâm Thìn
    Tiền vô như nước sông Đà
    Tiền ra nhỏ giọt như café phin
    Tuổi thọ dài hơn sông NiL
    Con cháu đông đúc Âu Cơ phải thèm !

    Bình luận bởi trà hâm lại | 23/01/2012 | Phản hồi

    • Chúc mừng năm mới
      Tâm hồn thơ thới
      Tiền vừa đủ tiêu
      Và nhiều tình yêu

      (chúc mừng năm mới anh Trà nhé )

      Bình luận bởi CÚN | 23/01/2012 | Phản hồi

  3. A, bữa nay mới biết đ/c Cún có bài mới, may quá chưa qua mùng 1. Chúc mừng năm mới! Chúc Cún sang năm mới vui nhiều, tránh xa riềng mẻ, mắm tôm!

    Bình luận bởi hth | 23/01/2012 | Phản hồi

    • Oi, hom nay minh voi vao trang nay. Chuc HTH va gia dinh sang nam moi nhieu suc khoe, may man, gia dinh an khang thinh vuong nhe.

      Bình luận bởi CÚN | 27/01/2012 | Phản hồi

  4. Tôi xa Hà Nội năm lên 18 khi vừa…mất Thu (10/10/1954 – Mùa thu Hà Nội)

    Bình luận bởi Phan Lương | 27/01/2012 | Phản hồi

    • Vay thi bay gio Ha Noi da khac ngay ban di nhieu roi. Nhung net dep co kinh mat di nhieu. Cam on ban ghe tham nha minh nhe

      Bình luận bởi CÚN | 27/01/2012 | Phản hồi


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: